Cyfrol newydd yn adrodd hanes y fforiwr o'r 19eg Ganrif a ddarganfu 'Gwlad Bongo Bongo'

Wedi ei bostio ar 2 Medi 2013
Search for the Nile's Source

Gyda’r anghydfod a achoswyd gan yr ASE UKIP Godfrey Bloom yn ddiweddar a'i gyfeiriad at Gwlad Bongo, mae cyfrol newydd a gyhoeddir y mis nesaf gan Wasg Prifysgol Cymru yn adrodd hanes y Cymro a ddarganfu’r Bongo ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Bu Bloom yng nghanol ffrae pan gafodd ei ffilmio yn galw am roi'r gorau i anfon cymorth tramor i "bongo bongo land" a chreodd hyn ymateb cryf o du'r gymuned cymorth tramor yn ogystal â gwleidyddion eraill o Brydain gyda chyhuddiadau bod cysylltiadau hiliol i’r term a bod ei safbwynt yn rhagfarnllyd ac yn gor-gyffredinoli Gwledydd Affrica.

Mae tua dwy fil o aelodau’n goroesi o lwyth y Bongo, ac yn dal i fyw yn y Bahr al Ghazal , ardal enfawr o gorstir yn ne orllewin y Sudan, a ddarganfuwyd gyntaf gan yr anturiaethwr a’r masnachwr ifori John Petherick a aeth i fforio yn yr ardal ym 1853 a 1863.

Mae Search for the Nile’s Source: The ruined reputation of John Petherick, nineteenth-century Welsh Explorer gan yr awdur John Humphries yn adrodd hanes rhyfeddol y Cymro, peiriannydd mwyngloddio o Ferthyr Tudful, a aeth i Affrica i edrych am lo ond a ddaeth yn rhan o anghydfod mawr y 19eg ganrif dros darddiad afon Nil.

Roedd afon Nil yn peri gofid mawr i fforwyr am ganrifoedd tan i John Hanning Speke ddarganfod Llyn Victoria ym 1858 a honni mai dyma oedd tarddle afon hiraf y byd. Dyrchafwyd Speke i haen uchaf y pantheon o arwyr fforio Affrica, ochr yn ochr â Livingstone a Stanley ond anwybyddwyd y rhan a chwaraewyd gan Petherick ar ôl iddo gael ei gyhuddo o fod yn fasnachwr caethweision. Aeth yr anghydfod dilynol yn ei flaen hyd nes i Petherick golli pob dim, ac i Speke farw.

Mae’r gyfrol hon, y bywgraffiad cyntaf erioed o Petherick yn gosod y Cymro yng nghanol un o ddarganfyddiadau mawr fforio yn Affrica - ac yn ganolbwynt mewn anghydfod a siglodd y sefydliad daearyddol. Oedd Petherick yn ddihiryn, fel yr honnai rhai, ynteu’n destun cynllwyn a ddinistriodd ei enw da a gwadu iddo ei gyfran o’r clod am ei ran yn un o gampau mawr fforio Affricanaidd?

Beth bynnag y ddedfryd, mae cyfrol John Humphries yn rhoi stori eithriadol a gafaelgar Petherick a’i wraig ddewr Katherine at ei gilydd, gan gynnwys eu brwydr anhygoel yn erbyn y tiroedd gwyllt, a’i frwydr yntau i adfer ei enw da.

/Diwedd

Mae John Humphries yn gyn olygydd papur newydd a gohebydd tramor, y mae ei waith yn tynnu ar ddogfennau a ffynonellau na fu ar gael yn flaenorol er mwyn taflu golau newydd ar gyfnodau hanesyddol - yn amrywio o Wrthryfel y Siartwyr (The Man from the Alamo), Chwyldro Mecsico (Gringo Revolutionary), ysbiwyr honedig Hitler (Spying for Hitler), ac ymgyrch terfysg Cymru yn yr ugeinfed ganrif (Freedom Fighters). Dyma ei bumed gyfrol o waith anffuglennol.

Search for the Nile’s Source: The ruined reputation of John Petherick, nineteenth-century Welsh Explorer (Medi 2013, Gwasg Prifysgol Cymru)
gan John Humphries
£19.99 PB • 9780708326732 • 216x138mm • 224pp
20 delwedd du a gwyn

Sylwadau

Chwilio newyddion

Dewis Categori