University View: Yr Athro Dafydd Johnston

Wedi ei bostio ar 9 Gorffennaf 2014
Online Learning

Mynediad agored yw un o’r materion pwysicaf ym maes cyhoeddi academaidd ar hyn o bryd. Yr egwyddor hanfodol yw y dylai ymchwil a gyllidir yn gyhoeddus fod ar gael yn rhydd er budd y cyhoedd. Mae hyn yn gosod her i gyhoeddwyr traddodiadol, a bydd unrhyw newid yn gorfod bod yn raddol, gan ddechrau gydag erthyglau mewn cyfnodolion academaidd, y mae’r mwyafrif ohonyn nhw eisoes yn cael eu cyhoeddi ar-lein.

Mae technoleg yn hanfodol ar gyfer darparu mynediad agored, ac mae’n gweithio orau fel ffordd effeithiol o gyrraedd cynulleidfaoedd targed pan gaiff ei defnyddio o ddechrau unrhyw brosiect ymchwil. Fy mhrofiad cyntaf i o’r dull hwn oedd pan fûm i’n arwain prosiect ym Mhrifysgol Abertawe a gynhyrchodd olygiad electronig o farddoniaeth Dafydd ap Gwilym, a lansiwyd yn 2007. Roedd cyhoeddi ar-lein yn caniatáu i ni ddarparu adnodd dwyieithog lle gall y defnyddiwr ddewis rhwng y Gymraeg a’r Saesneg, ac mae’r safle ar gael ar-lein am ddim www.dafyddapgwilym.net

Ers i mi ymuno â Chanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru yn Aberystwyth mae mynediad agored wedi datblygu’n fater pwysig yn sgil y cyllid mae’r Ganolfan yn ei ddenu oddi wrth Gynghorau Ymchwil ar gyfer ei phrosiectau tîm. Yr hyn fyddwn ni’n ei wneud yw cynllunio adnoddau digidol o’r dechrau, fel y gwnaethom gyda’r golygiad o waith un o enwau mawr eraill y traddodiad barddol Cymraeg, Guto’r Glyn, a lansiwyd yn www.gutorglyn.net yn 2012. Yn fuan byddwn yn cyhoeddi fersiwn print i’w brynu gan unrhyw un sy’n dymuno cael y farddoniaeth ragorol hon ar ei silffoedd, ond mae holl gynnyrch ein hymchwil ar gael eisoes am ddim ar-lein.

Ymhlith yr adnoddau ar-lein newydd sydd ar y gweill mae testunau a chyfieithiadau o’r holl ddeunydd Cymraeg sy’n ymwneud â seintiau Cymru, cronfa ddata o ddata archeolegol ac ieithyddol allweddol yn gysylltiedig â tharddiad yr ieithoedd Celtaidd, a rhestr o enwau llefydd Cymru. Lyfrgell Genedlaethol Cymru fydd yn cynnal yr holl adnoddau hyn.

Fel canolfan ymchwil arbenigol mae partneriaeth yn hanfodol i’n strategaeth mynediad agored. Drwy dynnu ar arbenigedd sefydliadau partner gallwn sicrhau bod ein gwaith yn cyrraedd y gynulleidfa ehangaf bosibl gan barhau’n gynaliadwy ar yr un pryd. Rydym ni’n ffodus ein bod yn gallu cydweithio gyda’r Llyfrgell Genedlaethol ar y Bywgraffiadur Cymreig, un o amrywiaeth o adnoddau sydd ar gael am ddim ar wefan y Llyfrgell. Bu’r cyfrolau print yn weithiau cyfeiriol hanfodol ers blynyddoedd mawr, ac erbyn hyn gellir chwilio eu cynnwys ar-lein a’u diweddaru’n rheolaidd er mwyn cyfoethogi’r trysor cenedlaethol hwn i’r dyfodol.

Y cynnyrch diweddaraf i’w gynnig gennym ar ffurf mynediad gored yw fersiwn ar-lein Geiriadur Prifysgol Cymru, a lansiwyd heddiw yn y Senedd. Cyfrolau trymion y geiriadur hanesyddol hwn yw un o ogoniannau ysgolheictod Cymraeg, ond mae’r cyfoeth sydd ynddynt bellach ar gael i unrhyw un sydd â chyswllt gwe. Ar ôl derbyn cyllid cyhoeddus ers yn agos i ganrif, mae’n briodol fod y cofnod hwn o’n hetifeddiaeth ieithyddol bellach ar gael am ddim i bobl Cymru a’r byd yn www.geiriadur.ac.uk

Yr Athro Dafydd Johnston
Cyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru

Cyhoeddwyr yr erthygl hon yn y Western Mail ddydd Iau 26 Mehefin 2014.

Sylwadau

Chwilio newyddion

Dewis Categori