Dyfarnu grant AHRC i Ganolfan Geltaidd am brosiect ymchwil ar y cyd ar yr ieithoedd Celtaidd

Wedi ei bostio ar 25 Mawrth 2013
CELTS Cawcs Stela

Stela rhyfelwr o Pepper, Capel, Badjoz, Sbaen, (750 – 400 CC)

Mae Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru wedi cael dyfarniad grant o £689,167 dros dair blynedd oddi wrth Gyngor Ymchwil y Dyniaethau a’r Celfyddydau (AHRC).

Bydd y grant ymchwil yn cefnogi prosiect ymchwil tair blynedd yn y Ganolfan, mewn cydweithrediad â Phrifysgol Rhydychen, Coleg y Brenin yn Llundain, Prifysgol Bangor a Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ar gefndir archaeolegol datblygiad yr ieithoedd Celtaidd yng Ngorllewin Ewrop.

Wrth siarad am dderbyn y grant, dywedodd yr Athro Dafydd Johnston, Cyfarwyddwr y Ganolfan:

“Bydd y cyllid yn caniatáu i ni wneud cyfraniad sylweddol i ddeall etifeddiaeth ddiwylliannol Cymru a’r gwledydd Celtaidd eraill. Mae cystadleuaeth ffyrnig am gyllid gan y Cynghorau Ymchwil, ac mae llwyddiant y Ganolfan yn sicrhau grant o’r maint hwn yn tystio i’w henw da rhyngwladol cryf a’i hanes rhagorol o redeg prosiectau ymchwil cydweithredol.”

Mae llawer yn dal i gredu bod ‘y Celtiaid’ wedi lledaenu draw o Ewrop Oes yr Haearn (c. 750-100 CC) gan ddod â diwylliant materol Hallstatt a LaTène a ieithoedd Celtaidd gyda nhw, ac felly mae’r cyfnodau cynharach ymhellach i’r gorllewin yn ôl y diffiniad yn Angheltaidd. Dangosodd prosiect blaenorol a gyllidwyd gan AHRC yn y Ganolfan, Culture and Celtic speech, mor annigonol oedd y model hwn i esbonio’r dystiolaeth yn yr ardaloedd mwyaf gorllewinol. I’r Penrhyn Iberaidd yn benodol, nid yw model traddodiadol y tarddiad Celtaidd yn gweithio. Mae’n wybyddus bod mwy nag un iaith Geltaidd yn Iberia cyn y Rhufeiniaid, ond mae’n parhau’n ddirgelwch sut a phryd y cyrhaeddon nhw yno.

Arweiniodd gwaith Cunliffe ar rwydweithiau morwrol a gwaith Koch ar iaith ysgrifenedig gyntaf Ewrop yr Iwerydd, Tarteseg, at gasgliad cyffredin: mae’n debygol i Gelteg esblygu o Indo-Ewropeeg yn Ewrop yr Iwerydd yn ystod yr Oes Efydd. Er mwyn i arbenigwyr mewn meysydd niferus a’r cyhoedd mewn nifer o wledydd dynnu casgliad gwybodus am y ddamcaniaeth hon, rhaid tynnu tystiolaeth archaeolegol ac ieithyddol ynghyd a’i gwneud yn hygyrch. Teitl y prosiect fydd Atlantic Europe in the Metal Ages (AEMA): questions of shared language, a bydd yn cynhyrchu adnoddau pwysig newydd a fydd ar gael mewn print ac arlein gyda’r dystiolaeth ieithyddol gynharaf yng Ngorllewin Ewrop a’i chefndir mewn cynhanes diweddarach.

Dan arweiniad y Prif Ymchwilydd (Arweinydd y Prosiect) yr Athro John T. Koch yn y Ganolfan Uwchefrydiau, gyda’r Cyd-Ymchwilwyr yr Athro Syr Barry Cunliffe (Prifysgol Rhydychen), yr Athro Raimund Karl (Prifysgol Bangor), a Paul Vetch (Coleg y Brenin Llundain), bydd y prosiect yn dod â thystiolaeth archaeolegol a ieithyddol o Gymru, y DU a gwledydd eraill ffasâd Iwerydd Ewrop at ei gilydd ac yn ei gwneud yn hygyrch ac yn gymaradwy.

Yn ogystal â gwefan ryngweithiol yn dangos yr wybodaeth archeolegol ac ieithyddol ar fapiau graddadwy, bydd y prosiect yn cynhyrchu trosolygon newydd o’r Oesoedd Copr ac Efydd yn Iberia ac Iwerddon a chyfres o gyfrolau amlddisgyblaethol aml awdur. Caiff trosolwg Cymraeg, Hen Fyd Iwerydd, ei lansio yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Dywedodd Arweinydd y Prosiect John Koch:

“Mae gan gyn-haneswyr a ieithyddion hanesyddol gyfrifoldeb i Gymru a’r gwledydd Celtaidd eraill, yn enwedig i bobl sy’n siarad ac yn dysgu Cymraeg a’r ieithoedd Celtaidd eraill. Maen nhw am wybod sut, lle a phryd yr ymddangosodd yr ieithoedd hyn - beth mae’r arbenigwyr yn ei wybod a beth nad ydyn nhw’n ei wybod. Beth yw’r modelau hyfyw a’r dystiolaeth sy’n eu ffafrio? Fel arall rydym ni’n cefnogi etifeddiaeth ddiwylliannol gyda model darfodedig.”

Dywedodd Syr Barry Cunliffe, Athro Emeritws Archaeoleg Ewropeaidd ym Mhrifysgol Rhydychen am y prosiect cydweithredol:

"Bydd y grant yn ein helpu ni i wneud gwir gynnydd i ddeall ein hetifeddiaeth Geltaidd gyda ieithyddion ac archaeolegwyr yn gweithio’n agos gyda’i gilydd mewn ffordd na fu’n bosibl o’r blaen - mae’n gyfle gwych i wneud cynnydd sylweddol yn ein gwybodaeth.”

Yr Adran Dyniaethau Digidol yng Ngholeg y Brenin Llundain, dan arweiniad y Cyd-Ymchwilydd Paul Vetch, fydd yn gyfrifol am greu platfform digidol i’r gronfa ddata Systemau Gwybodaeth Ddaearyddol (GIS) a gwefan y prosiect.

Cyfraniad Llyfrgell Genedlaethol Cymru i’r prosiect fydd lletya a chynnal gwefan y prosiect, gan barhau am o leiaf dair blynedd y tu hwnt i gwblhau ymchwil dan y grant AHRC yn 2016.

Bydd y gwaith yn cael cyhoeddusrwydd pellach drwy raglen o gynadleddau undydd cyhoeddus.

/Diwedd

I gael cyfweliadau a gwybodaeth i’r cyfryngau cysylltwch â Thîm Cyfathrebu Prifysgol Cymru drwy cyfathrebu@cymru.ac.uk neu 029 20 375057 neu 029 20 375057. Am wybodaeth gyffredinol a chwestiynau cyffredin am y Brifysgol ewch i www.cymru.ac.uk

Sylwadau

Chwilio newyddion

Dewis Categori